Incoterms nedir? Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve uluslararası satışta malın nerede teslim edildiğini, riskin alıcıya hangi noktada geçtiğini ve hangi masrafı kimin ödediğini belirleyen standart teslim kurallarıdır. Güncel sürüm 1 Ocak 2020'de yürürlüğe giren Incoterms 2020'dir ve 11 kuraldan oluşur. Doğru kuralı seçmek; navlunu kimin ayarlayacağını, gümrük işlemlerini kimin yapacağını ve yük yolda hasar görürse zararı kimin üstleneceğini baştan netleştirir. Bu rehberde 11 kuralı tek tabloda topluyor, en sık kullanılanları örneklerle anlatıyor ve sahada en çok gördüğümüz hataları paylaşıyoruz.
Incoterms neyi belirler, neyi belirlemez?
Bir satış sözleşmesine "FOB Ningbo, Incoterms 2020" yazdığınızda tarafların şu konulardaki yükümlülükleri netleşir:
- Teslim noktası: Satıcının malı nerede ve nasıl teslim etmiş sayılacağı.
- Riskin geçişi: Malın kaybı veya hasarı riskinin alıcıya hangi anda geçtiği.
- Masraf dağılımı: Yükleme, ana taşıma, sigorta, boşaltma ve diğer masrafları kimin ödeyeceği.
- Gümrük işlemleri: İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini kimin yapacağı.
Incoterms ise şunları belirlemez: malın mülkiyetinin ne zaman geçtiği, ödeme şekli (peşin, akreditif, vesaik mukabili), satış fiyatı ve sözleşme ihlalinde uygulanacak yaptırımlar. Bunlar satış sözleşmesinde ayrıca düzenlenmelidir. Incoterms'i bir ödeme şekli gibi kullanmak sık karşılaşılan bir hatadır.
Incoterms 2020'deki 11 kural
Kurallar ikiye ayrılır: yedisi her taşıma modunda kullanılabilir, dördü yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı içindir (ICC). Tüm kurallarda ihracat gümrüğünü EXW hariç satıcı, ithalat gümrüğünü DDP hariç alıcı yapar.
| Kural | Taşıma modu | Riskin alıcıya geçtiği yer | Ana navlunu ödeyen | Sigorta yükümlülüğü |
|---|---|---|---|---|
| EXW (Ex Works, İşyerinde Teslim) | Tümü | Satıcının tesisi, mal alıcının emrine hazır, yüklenmemiş | Alıcı | Yok |
| FCA (Free Carrier, Taşıyıcıya Teslim) | Tümü | Alıcının taşıyıcısına teslim edilen yer | Alıcı | Yok |
| CPT (Carriage Paid To, Taşıma Ödenmiş Olarak) | Tümü | Çıkışta ilk taşıyıcıya teslim | Satıcı | Yok |
| CIP (Carriage and Insurance Paid To, Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak) | Tümü | Çıkışta ilk taşıyıcıya teslim | Satıcı | Satıcı, geniş kapsamlı (ICC A) |
| DAP (Delivered at Place, Belirlenen Yerde Teslim) | Tümü | Varış yerinde, araç üzerinde, boşaltmaya hazır | Satıcı | Yok |
| DPU (Delivered at Place Unloaded, Boşaltılmış Olarak Teslim) | Tümü | Varış yerinde, boşaltılmış olarak | Satıcı | Yok |
| DDP (Delivered Duty Paid, Gümrük Vergileri Ödenmiş Olarak Teslim) | Tümü | Varış yerinde, ithalatı yapılmış, boşaltmaya hazır | Satıcı | Yok |
| FAS (Free Alongside Ship, Gemi Doğrultusunda Teslim) | Deniz | Yükleme limanında geminin yanında | Alıcı | Yok |
| FOB (Free on Board, Gemide Teslim) | Deniz | Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Alıcı | Yok |
| CFR (Cost and Freight, Masraflar ve Navlun) | Deniz | Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Yok |
| CIF (Cost, Insurance and Freight, Masraflar, Sigorta ve Navlun) | Deniz | Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Satıcı, asgari kapsamlı (ICC C) |
Kuralların kısa açıklamalarına ve karşılaştırmasına Incoterms 2020 aracımızdan da ulaşabilirsiniz.
En sık kullanılan kurallar ne anlama gelir?
EXW: Satıcının yükümlülüğü en az olan kuraldır. Mal satıcının deposunda alıcıya hazır edilir; yükleme, ihracat gümrüğü ve tüm taşıma alıcıya aittir. Kâğıt üzerinde en ucuz görünen fiyat çoğu zaman EXW fiyatıdır, ama çıkış ülkesindeki tüm işlemleri sizin ya da forwarder'ınızın yürütmesi gerekir.
FCA: Satıcı malı ihracat gümrüğünü yaparak alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder. Teslim yeri satıcının tesisiyse yüklemeyi de satıcı yapar. Ana navlunu alıcı ayarladığı için taşıma ve varış masrafları üzerinde kontrol alıcıdadır. Her taşıma modunda kullanılabildiği için konteyner, hava ve kara yüklerinde en pratik kuraldır. Incoterms 2020 ile, akreditifli işlemlerde alıcının taşıyıcısına satıcı adına "yüklendi" kayıtlı konşimento düzenletebilmesi de mümkün hale geldi.
FOB: Türkiye'de en yaygın bilinen kuraldır. Satıcı malı yükleme limanında gemiye yükler, risk o anda alıcıya geçer, navlunu alıcı öder. Yalnızca deniz taşımacılığı içindir.
CFR ve CIF: Satıcı varış limanına kadar navlunu öder, CIF'te ayrıca sigorta yaptırır. Ancak risk, FOB'da olduğu gibi yükleme limanında gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer.
DAP: Satıcı malı alıcının belirlediği adrese kadar getirir; boşaltma ve ithalat gümrüğü alıcıya aittir. Avrupa'dan karayoluyla yapılan alımlarda sık kullanılır.
DDP: Satıcının yükümlülüğü en fazla olan kuraldır. Satıcı malı ithalat gümrüğünü yapıp vergileri ödeyerek teslim eder. Türkiye'ye ithalatta neden dikkatle kullanılması gerektiğini aşağıda ayrıca anlatıyoruz.
C kurallarındaki iki kritik nokta: masraf ve risk ayrı yerde biter
CPT, CIP, CFR ve CIF kurallarında satıcı navlunu varış noktasına kadar öder, ama risk çıkış noktasında alıcıya geçer. Örneğin Şangay'dan Mersin'e CIF şartıyla aldığınız bir konteyner, gemi Hint Okyanusu'ndayken hasar görürse navlunu satıcı ödemiş olsa da zarar size aittir. Bu yüzden C kurallarında alıcı, yük yoldayken riskin kendisinde olduğunu bilmeli ve sigorta kapsamını buna göre kontrol etmelidir.
CIF ve CIP'te sigorta aynı mı?
Hayır. Incoterms 2020 ile iki kural arasındaki sigorta farkı netleşti (ICC):
- CIF: Satıcı asgari teminatlı sigorta (Institute Cargo Clauses C) yaptırmakla yükümlüdür. Bu teminat yangın, batma, çarpışma gibi büyük kazaları kapsar; hırsızlık, ıslanma veya elleçleme hasarı gibi sık görülen riskler genellikle kapsam dışıdır.
- CIP: Satıcı geniş kapsamlı sigorta (Institute Cargo Clauses A, "tüm riskler") yaptırmakla yükümlüdür.
Her iki kuralda da sigorta bedeli en az sözleşme değerinin %110'u olmalıdır. Taraflar sözleşmede farklı bir teminat seviyesi kararlaştırabilir. CIF alımda değerli bir yük taşıyorsanız ek sigorta yaptırmayı değerlendirin.
DDP Türkiye'ye ithalatta neden sorunlu olabilir?
DDP'de ithalat gümrüğünü ve vergileri satıcı üstlenir. Türkiye'ye yapılan ithalatta bu iki sorun doğurur:
- Beyan sahibi: Gümrük Kanunu'nun 62. maddesine göre, beyannamenin tescili belirli bir kişi için yükümlülük doğuruyorsa beyan sahibinin Türkiye Gümrük Bölgesi'nde yerleşik olması gerekir (Gümrük Kanunu md. 58–72). Türkiye'de yerleşik bir şirketi olmayan yabancı satıcının ithalatı kendi adına yapması bu yüzden pratikte zordur.
- KDV indirimi: İthalat beyannamesi şirketiniz adına düzenlenmezse ödenen ithalat KDV'sini indirilecek KDV olarak kullanamazsınız ve elinizde malın alış belgesi olmaz.
Sektörde "DDP" adıyla sunulan, vergiler dahil kapıdan kapıya taşıma hizmetleri ise Incoterms'teki DDP kuralıyla aynı şey değildir. Bu konuyu Çin'den Türkiye'ye taşımacılık rehberimizde ayrıntılı anlattık. Ürünü satacaksanız beyannamenin şirketiniz adına düzenlendiği bir yapı kurmanızı öneririz.
Incoterms gümrük vergisini etkiler mi?
Seçtiğiniz kural, ödenecek gümrük vergisinin matrahını değiştirmez. Gümrük Kanunu'nun 27. maddesine göre ithal eşyasının Türkiye'deki giriş limanına veya yerine kadar olan nakliye ve sigorta giderleri gümrük kıymetine eklenir (Gümrük Kanunu md. 23–31). Yani EXW veya FOB alımda faturada yer almayan navlun ve sigorta, gümrükte kıymete eklenerek vergi hesaplanır. Bu yüzden EXW ve FOB fiyatlarını CIF fiyatlarıyla karşılaştırırken navlun ve sigortayı da hesaba katmalısınız. Maliyet hesabının örneğini yurt dışından ürün getirip satmak rehberimizde bulabilirsiniz.
En sık yapılan Incoterms hataları
- Hava ve kara yüklerinde FOB kullanmak: FOB, CFR, CIF ve FAS yalnızca deniz taşımacılığı içindir. Hava ve kara yüklerinde FCA, CPT veya CIP kullanılmalıdır.
- Konteyner yüklerinde FOB veya CIF kullanmak: Konteyner, gemiye yüklenmeden günler önce terminale teslim edilir. Bu süre içinde riskin kimde olduğu belirsizleşir. ICC, konteyner yükleri için FCA veya CIP gibi kuralları önerir.
- Yeri belirsiz yazmak: "FOB China" yerine "FOB Ningbo, Incoterms 2020" gibi liman veya adres açıkça yazılmalıdır. Sürüm de belirtilmelidir.
- EXW alıp ihracat gümrüğünü hesaba katmamak: EXW'de ihracat gümrüğü alıcının sorumluluğundadır, ama yabancı bir alıcının satıcının ülkesinde bu işlemi yapması zordur. Satıcı ihracat gümrüğünü yapabiliyorsa FCA daha uygundur.
- CIF sigortasını yeterli sanmak: Asgari teminat, sık görülen hasarların çoğunu kapsamaz.
- CFR ve CIF alımda varış masraflarını unutmak: Satıcının ödediği navlun varış limanında biter. Terminal, ordino ve liman masrafları alıcıya aittir ve teklifte görünmediği için sürpriz yaratabilir.
Hangi Incoterms kuralını seçmelisiniz?
Tek bir doğru cevap yoktur; seçim, taşımayı ne kadar kontrol etmek istediğinize ve tedarikçinizin ne kadarını üstlenebileceğine bağlıdır. Sahadaki deneyimimize göre:
| Durum | Önerilen kural | Neden |
|---|---|---|
| Uzakdoğu'dan konteyner veya hava kargo ile ithalat | FCA (dökme veya konvansiyonel deniz yükünde FOB) | Navlunu ve varış masraflarını kendi forwarder'ınızla kontrol edersiniz |
| Tedarikçi ihracat işlemi yapamıyor | EXW | Çıkış işlemlerini forwarder'ınız üstlenmelidir |
| Avrupa'dan karayoluyla ithalat | FCA veya DAP | FCA'da kontrol sizde, DAP'ta taşıma satıcıda |
| İhracatçı olarak taşımayı kontrol etmek istiyorsunuz | CPT, CIP veya DAP | Navlunu siz ayarlar, müşteriye teslim edilmiş fiyat verirsiniz |
| İhracatçı olarak müşteri her şeyi teslim almış ister | DAP, gerekirse DDP | DDP için varış ülkesinde ithalat yapabilecek bir yapı gerekir |
Incoterms 2030 ne zaman yayımlanacak?
ICC, 2026 çalışma planında Incoterms kurallarının revizyonuna başlayacağını ve Incoterms 2030'un temellerini atacağını açıkladı. Ancak henüz yayımlanmış bir taslak veya yürürlük tarihi yok (DHL). Yeni sürüm yayımlanana kadar Incoterms 2020 geçerlidir. Taraflar sözleşmede belirtmek şartıyla eski sürümleri de kullanabilir; bu yüzden sözleşmede sürümü her zaman açıkça yazın.
Elin Lojistik nasıl yardımcı olur?
EXW, FCA veya FOB gibi navlunu alıcının ayarladığı kurallarla alım yapıyorsanız, yükü tedarikçiden veya çıkış limanından teslim alıp deniz, hava ve kara yoluyla Türkiye'ye getiriyor, gümrüklemesini yapıp adresinize teslim ediyoruz. Teklif aşamasında hangi kuralla alım yaptığınızı belirtirseniz, satıcının hangi masrafı karşıladığını ve sizin neyi ödemeniz gerektiğini teklifte açıkça gösteriyoruz.
Siparişten önce farklı kurallarla gelen fiyatları karşılaştırmak isterseniz, tedarikçi tekliflerini teklif formu üzerinden iletin; size kapınıza kadar toplam maliyeti çıkaralım.